Dit artikel gaat over de vergelijkingen tussen de Aratar (Valar), De Hoogsten van Arda, bedacht door Tolkien met Romeinse en Griekse godheden. Bij het schrijven ervan zijn verder geen bronnen gebruikt behalve de boeken van Tolkien en onze kennis over de Romeins/Griekse wereld. De bedoeling hiervan is om te bekijken of de goden uit de oudheid ongeveer overeen komen met de Aratar van Tolkien, heeft hij zich laten inspireren door de oude wereldheersers of zijn de overeenkomsten tussen de twee godenwerelden slechts minimaal aanwezig?
Het is het makkelijkst om te beginnen met de belangrijkste goden uit beide werelden. De Manwë van Tolkien zouden we kunnen vergelijken met Jupiter (Romeins)/Zeus (Grieks). Hij is de ‘oppergod’ en beheerst de wind en de lucht. Bij Jupiter/Zeus zie je ook dat deze veelal wordt afgebeeld als een adelaar. Varda is de vrouw van Manwë, een logisch gevolg is dat je deze dan vergelijkt met Juno (Rom.)/Hera (Gr.). Zij is namelijk net als Varda de koningin onder de goden en vrouw van de oppergod, ook is ze deels godin van het licht.
En natuurlijk zou Ulmo dan de ‘dubbelganger’ van Neptunus (Rom.)/Poseidon (Gr.) zijn; de broer van Jupiter en één van de machtigste goden. Hij is dus god van het water en vooral van de zee. Dat is eigenlijk ook de enige plek waar deze zich werkelijk thuis voelt.
Aulë, die Vala van de ambachten is, komt het best overeen met Vulcanus (Hephaestus, Rom.)/Hephaistos (Gr.). Vulcanus is net als Aulë god van de smidse en ambachten. Verschil is er echter wel want Aulë is niet mank en beheerst het vuur niet. Maar uiteraard kan niet alles hetzelfde zijn.
Yavanna moet dan als ‘godin van de vruchtbaarheid’ en echtgenote van Aulë, Venus (Rom.)/Aphrodite (Gr.) voorstellen. Venus stond namelijk bekend als de vegetatiegodin. Demeter (Gr. en Rom.) zou ook een mogelijkheid zijn, want ze is de godin van de landbouw en vooral van de vruchten, die de mensen gebruiken als voedsel. Maar ze is niet de echtgenote van Hephaistus/-os en wijdt zich niet helemaal aan de natuur, alleen aan het functionele aspect ervan, in tegenstelling tot Yavanna, die haar creaties liever onbeschadigd en puur ziet. Daarom zijn we van mening dat Venus de beste keuze is in dit geval.
Oromë kunnen we niet echt vergelijken met één bepaalde god, maar als heer van de bossen heeft hij wel trekjes van meerdere Romeinse en Griekse goden: Faunus (Rom.)/Pan (Gr.), de god van de wouden, en Diana (Rom.)/Artemis (Gr.), godin van de jacht. Maar omdat deze laatste een vrouwelijke god is, zouden we dan de Romeinse Apollo (Rom.) moeten nemen: hij werd meer als jachtgod vereerd; terwijl de Griekse Apollon, broer van de Griekse jachtgodin Artemis, niet echt een jachtgod was, maar meer ging gaan jagen met zijn zus. Om een lange uitleg kort te maken: Oromë kunnen we het best vergelijken met Faunus/Pan en de Romeinse Apollo.
Nienna, de Valië wiens domein rouw en verdriet is, zouden we kunnen vergelijken met de godin Minerva(Rom.)/Athene(Gr.) om enkele redenen. Ten eerste is ze onder andere de godin van de wijsheid, en zoals in Valaquenta wordt verteld deed Nienna verdriet in wijsheid omkeren. Ook is Minerva/Athene alleen, net als Nienna.
Als laatste hebben we nog Námo (Mandos) van Tolkien, Zijn Romeinse/Griekse tegenhanger is overduidelijk Pluto(Rom.)/Hades(Gr.) want ook zij bewaken de zielen van de overledenen, de ene in de Huizen van de Doden, de andere in het Schimmenrijk.
Zoals je ziet vertonen de godenwerelden van Tolkien en de Romeinen/Grieken nogal wat overeenkomsten, zelfs de geslachten van de goden met hun functies komen over het algemeen nog overeen, waardoor we wel durven te stellen dat Tolkien zich heeft laten inspireren door de Romeinen en de Grieken met hun wonderbaarlijke goden en verhalen. En daarmee zie je ook meteen een overeenkomst tussen ons als Tolkien liefhebbers en de Romeinen, beiden houden we van prachtige verhalen en ongelofelijke goden…
En om nog even de overeenkomsten samen te vatten:
Manwë en Jupiter/Zeus : van de wind & lucht
Varda en Juno/Hera : van het licht
Ulmo en Neptunus/Poseidon: an het water en zee
Aulë en Vulcanus/Hephaistos: van de smidse en de ambachten
Yavanna en Venus/Aphrodite: van de vruchtbaarheid
Oromë en Faunus/Pan, en Apollo(n): van de wouden en jacht
Nienna en Minerva/Athene: van de wijsheid
Námo en Pluto/Hades: van de ‘onderwereld’
Thomas Denys & Jasper Huitink
